Lễ hội búp bê Nhật Bản là một trong những nghi lễ truyền thống mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện mong ước về sức khỏe, hạnh phúc và tương lai tốt đẹp dành cho trẻ em, đặc biệt là các bé gái.
Lễ hội búp bê Nhật Bản, còn được gọi là Hinamatsuri, là một nghi lễ truyền thống được tổ chức hằng năm vào ngày 3 tháng 3. Đây là dịp để các gia đình cầu chúc cho bé gái trong nhà được khỏe mạnh, bình an và gặp nhiều may mắn trong cuộc sống. Không đơn thuần là ngày lễ dành cho trẻ em, Hinamatsuri còn phản ánh tư duy giáo dục, tình cảm gia đình và quan niệm thẩm mỹ tinh tế của người Nhật Bản qua nhiều thế hệ.
Nguồn gốc của lễ hội búp bê bắt nguồn từ phong tục cổ xưa, khi người Nhật tin rằng những điều xui rủi và bệnh tật có thể được chuyển sang các hình nhân. Theo thời gian, nghi lễ này phát triển thành việc trưng bày búp bê hoàng gia, tượng trưng cho Thiên hoàng, Hoàng hậu và các cận thần trong triều đình xưa. Những bộ búp bê được sắp xếp theo tầng, mặc trang phục truyền thống cầu kỳ, thể hiện sự trang nghiêm và tinh xảo trong nghệ thuật thủ công Nhật Bản.
Trong các gia đình Nhật, việc chuẩn bị búp bê cho lễ hội Hinamatsuri được thực hiện rất cẩn trọng. Búp bê thường được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, mang ý nghĩa gìn giữ truyền thống gia đình. Các bé gái được dạy cách ngắm nhìn, trân trọng và bảo quản búp bê như một phần của quá trình giáo dục về nữ công, phép tắc và vai trò trong xã hội. Thông qua lễ hội, trẻ em học được sự nhẹ nhàng, tinh tế và ý thức giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống.
Không gian lễ hội búp bê thường được trang trí với hoa đào, bánh mochi hình thoi và rượu ngọt không cồn dành cho trẻ em. Mỗi chi tiết trong lễ hội đều mang ý nghĩa biểu trưng, thể hiện mong ước về sự trưởng thành suôn sẻ và cuộc sống hạnh phúc. Theo phòng truyền thông Trường Đại học Lương Thế Vinh, việc tìm hiểu lễ hội búp bê Nhật Bản giúp người học hiểu sâu hơn về cách người Nhật giáo dục con cái thông qua nghi lễ truyền thống, đồng thời thấy được sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa, gia đình và xã hội trong đời sống Nhật Bản.
Trong xã hội hiện đại, dù nhịp sống thay đổi nhanh chóng, lễ hội búp bê vẫn được người Nhật gìn giữ như một phần không thể thiếu của bản sắc dân tộc. Nhiều địa phương tổ chức trưng bày búp bê quy mô lớn, thu hút người dân và du khách đến tham quan. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần quảng bá văn hóa, nghệ thuật thủ công và du lịch truyền thống của Nhật Bản ra thế giới.
Trong môi trường giáo dục và đào tạo nghề, những giá trị được thể hiện trong lễ hội búp bê như sự chỉn chu, tinh tế và tôn trọng truyền thống cũng được đánh giá cao. Tại Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, sinh viên được định hướng rèn luyện tác phong cẩn thận, kiên trì và tinh thần trách nhiệm, tương đồng với triết lý giáo dục thể hiện qua các nghi lễ truyền thống Nhật Bản. Việc tìm hiểu văn hóa lễ hội giúp sinh viên mở rộng nhận thức và hình thành thái độ sống tích cực.
Đối với những bạn trẻ có mong muốn tìm hiểu sâu về văn hóa Nhật hoặc có dự định du học Nhật Bản, lễ hội búp bê là một chủ đề quan trọng để hiểu về đời sống gia đình và quan niệm nuôi dạy con cái của người Nhật. Khi nắm rõ ý nghĩa của lễ hội này, du học sinh sẽ dễ dàng hòa nhập hơn với xã hội Nhật Bản, đồng thời cảm nhận được sự tinh tế và nhân văn trong từng phong tục truyền thống.
Có thể thấy, lễ hội búp bê Nhật Bản không chỉ là ngày lễ dành riêng cho trẻ em mà còn là biểu tượng văn hóa mang giá trị bền vững. Qua việc trưng bày búp bê và thực hiện các nghi lễ truyền thống, người Nhật gửi gắm mong ước tốt đẹp cho thế hệ tương lai, đồng thời khẳng định vai trò của gia đình và văn hóa trong việc nuôi dưỡng con người. Trong dòng chảy hiện đại, Hinamatsuri vẫn giữ nguyên ý nghĩa sâu sắc, trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại của văn hóa Nhật Bản.
