Nhắc đến văn hóa Nhật Bản, nhiều người sẽ nghĩ ngay tới kimono, trà đạo, hoa anh đào hay núi Phú Sĩ. Thế nhưng, với thế hệ trẻ trên khắp thế giới – đặc biệt là những bạn đang quan tâm du học Nhật – manga mới chính là “cánh cửa” đầu tiên dẫn lối vào đời sống tinh thần của xứ sở mặt trời mọc.
Từ những trang truyện đen trắng giản dị, manga đã vươn lên trở thành ngành công nghiệp tỷ đô, góp phần quảng bá hình ảnh Nhật Bản mạnh mẽ không kém điện ảnh hay âm nhạc.
Lịch sử hình thành: từ tranh vẽ dân gian đến ngành công nghiệp tỷ đô
Manga (漫画) trong tiếng Nhật dùng để chỉ truyện tranh, tranh biếm họa. Loại hình này xuất hiện từ rất sớm, khi người Nhật đã có thói quen kể chuyện bằng hình ảnh thông qua các bức tranh cuộn và ký họa dân gian. Ban đầu, nội dung khá đơn giản, chủ yếu mang tính giải trí.
Trong giai đoạn chiến tranh, manga còn được sử dụng như công cụ tuyên truyền hoặc châm biếm xã hội nên phải chịu sự kiểm duyệt gắt gao. Sau Thế chiến II, ngành truyện tranh tưởng chừng chững lại thì một nhân vật đã tạo nên bước ngoặt lịch sử: Osamu Tezuka.
Ông được mệnh danh là “cha đẻ manga hiện đại”, định hình phong cách kể chuyện điện ảnh, xây dựng nhân vật có chiều sâu tâm lý. Những tác phẩm của Tezuka đã mở đường cho sự bùng nổ của cả một nền công nghiệp truyện tranh kéo dài đến tận hôm nay.
Vì sao manga được xem là linh hồn văn hóa Nhật?
Khác với nhiều dòng truyện tranh phương Tây thường xây dựng siêu anh hùng toàn năng, manga Nhật Bản chú trọng tính đời thực và chiều sâu cảm xúc. Nhân vật có thể mạnh mẽ nhưng vẫn tồn tại yếu đuối, sai lầm và trưởng thành qua thất bại.
Chính cách kể chuyện ấy giúp manga truyền tải những giá trị cốt lõi của người Nhật: tinh thần đồng đội, sự kiên trì, lòng vị tha và ý chí vượt khó. Không ít tác phẩm trở thành “bài học sống” cho thanh thiếu niên, góp phần định hình nhân sinh quan và lý tưởng sống.
Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn: “Rất nhiều bạn trẻ yêu thích Nhật Bản từ manga rồi mới tìm hiểu ngôn ngữ và quyết định du học Nhật. Truyện tranh vô tình trở thành công cụ giáo dục văn hóa rất tự nhiên và hiệu quả”.
Manga – cầu nối giao lưu văn hóa quốc tế
Hiện nay, manga là một trong những ngành xuất bản lớn nhất tại Nhật, với hàng trăm tạp chí và hàng nghìn đầu truyện mới mỗi năm. Chính phủ Nhật cũng coi đây là “sức mạnh mềm” để quảng bá hình ảnh quốc gia ra thế giới.
Tại Việt Nam, manga bắt đầu phổ biến từ cuối thập niên 80 và bùng nổ vào những năm 1990–2000. Nhiều thế hệ độc giả lớn lên cùng Doraemon hay Thám tử lừng danh Conan, được phát hành bởi Nhà xuất bản Kim Đồng.
Sau đó là hàng loạt tác phẩm đình đám như Naruto, Inuyasha, Haikyu!! hay Thanh gươm diệt quỷ. Những bộ truyện này không chỉ mang tính giải trí mà còn khơi gợi sự tò mò về con người, ngôn ngữ và đời sống Nhật Bản.
Theo phòng truyền thông Trường Đại học Lương Thế Vinh: “Manga góp phần hình thành hứng thú tìm hiểu văn hóa và giáo dục Nhật Bản ở học sinh. Nhiều em quyết định chọn du học Nhật chính vì muốn trải nghiệm đất nước từng gắn bó với tuổi thơ qua truyện tranh”.
Sức hút bền bỉ với giới trẻ Việt
Điều khiến manga tồn tại bền vững chính là khả năng chạm tới cảm xúc người đọc ở mọi lứa tuổi. Trẻ em tìm thấy sự vui nhộn, học sinh học được tinh thần cố gắng, còn người trưởng thành lại thấy chính mình trong những trăn trở rất đời.
Ngày nay, manga còn ảnh hưởng tới thời trang, điện ảnh, cosplay và cả cách học tiếng Nhật. Không ít bạn trẻ học từ vựng, mẫu câu giao tiếp thông qua truyện tranh và phim chuyển thể từ manga trước khi quyết định đi du học Nhật.
Không chỉ là truyện tranh, mà là bản sắc quốc gia
Trải qua hàng trăm năm phát triển, manga đã vượt xa khái niệm giải trí đơn thuần để trở thành biểu tượng văn hóa. Cùng với samurai, sumo, kimono hay hoa anh đào, manga chính là “tấm danh thiếp” đặc biệt của Nhật Bản trong mắt bạn bè quốc tế.
Đọc manga, người ta không chỉ theo dõi câu chuyện mà còn hiểu thêm lịch sử, xã hội và tâm hồn người Nhật. Có thể nói, mỗi trang truyện chính là một lát cắt văn hóa sống động – nơi quá khứ, hiện tại và tương lai của đất nước Phù Tang giao thoa.
Với những ai đang nuôi ước mơ du học Nhật, biết đâu hành trình ấy lại bắt đầu từ một cuốn manga quen thuộc trên giá sách.
