Nhật Bản là một trong những quốc gia có tỷ lệ sử dụng Internet và mạng xã hội cao hàng đầu thế giới. Trung bình, cứ ba người Nhật thì có hai người thường xuyên dùng mạng xã hội.
Dù nổi tiếng là quốc gia đề cao sự riêng tư, người Nhật vẫn sử dụng mạng xã hội rất thường xuyên, song theo cách kín đáo, chọn lọc và phù hợp với từng mục đích. Khác với Việt Nam hay nhiều quốc gia châu Á, nơi Facebook chiếm ưu thế tuyệt đối, Nhật Bản lại có hệ sinh thái mạng xã hội rất riêng, trong đó các nền tảng nội địa giữ vai trò chủ đạo.
Theo các khảo sát gần đây, tỷ lệ người dùng Internet tại Nhật đạt gần 90% dân số, trung bình mỗi người sở hữu từ 1–2 thiết bị di động. Đây là nền tảng quan trọng thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội tại quốc gia này.
LINE – “quốc dân” mạng xã hội tại Nhật Bản
Nếu đặt câu hỏi người Nhật dùng mạng xã hội gì nhiều nhất, câu trả lời chắc chắn là LINE. Ra mắt năm 2011, LINE nhanh chóng trở thành ứng dụng không thể thiếu trong đời sống người Nhật với khoảng 86 triệu người dùng mỗi tháng, tương đương gần 70% dân số.
Không chỉ là ứng dụng nhắn tin, LINE tại Nhật được xem như một “siêu ứng dụng” với hàng loạt dịch vụ tích hợp: gọi điện, ví điện tử, mua sắm, đọc tin tức, chơi game, xem phim, nghe nhạc, quản lý doanh nghiệp… Sticker độc quyền cũng là yếu tố làm nên thành công vượt trội của LINE, thậm chí trở thành nguồn doanh thu lớn.
Với du học sinh Nhật, LINE gần như là ứng dụng bắt buộc để liên lạc với bạn bè, thầy cô, trường học, nơi làm thêm và các dịch vụ công cộng.
Twitter – không gian chia sẻ ẩn danh của giới trẻ Nhật
Xếp thứ hai trong danh sách là Twitter, với hơn 35 triệu tài khoản đang hoạt động. Nhật Bản hiện đứng thứ ba thế giới về số lượng người dùng Twitter, chỉ sau Mỹ và Brazil.
Twitter đặc biệt được ưa chuộng bởi giới trẻ từ 15–24 tuổi nhờ khả năng đăng tải ngắn gọn, cập nhật nhanh và đặc biệt là cho phép sử dụng ẩn danh. Đây là yếu tố rất phù hợp với văn hóa đề cao sự riêng tư của người Nhật. Người nổi tiếng, nghệ sĩ, vận động viên cũng thường xuyên dùng Twitter để giao tiếp với người hâm mộ.
Instagram – thế giới hình ảnh của người Nhật hiện đại
Instagram là mạng xã hội phổ biến thứ ba tại Nhật, với nhóm người dùng chủ yếu từ 18–40 tuổi. Nền tảng này được sử dụng để chia sẻ hình ảnh, video về ẩm thực, du lịch, thời trang và đời sống hàng ngày.
Theo nhiều du học sinh Nhật, Instagram là kênh lý tưởng để theo dõi phong cách sống, xu hướng thẩm mỹ và văn hóa giới trẻ Nhật Bản một cách trực quan, sinh động.
Facebook – không thống trị như ở Việt Nam
Dù là mạng xã hội lớn nhất thế giới, Facebook chỉ đứng thứ tư tại Nhật với khoảng 26 triệu người dùng. Nguyên nhân là người Nhật không quen sử dụng thông tin thật trên mạng xã hội, trong khi Facebook yêu cầu danh tính rõ ràng.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Facebook dần phổ biến hơn ở nhóm người dùng từ 20–30 tuổi, đặc biệt là sinh viên quốc tế và người làm việc trong môi trường toàn cầu.
Mixi, Gree, Ameba Blog và Mobage – dấu ấn mạng xã hội nội địa
Bên cạnh các nền tảng quốc tế, Nhật Bản vẫn duy trì nhiều mạng xã hội “nội địa” như Mixi, Gree hay Mobage – Town. Các nền tảng này tập trung vào viết blog, chơi game, giải trí và kết nối cộng đồng theo nhóm nhỏ.
Ameba Blog, dù thiên về blog cá nhân, lại được nhiều nghệ sĩ sử dụng để giao lưu với người hâm mộ, đặc biệt thu hút người dùng nữ.
Theo đại diện Phòng Truyền thông Trường Đại học Lương Thế Vinh, mạng xã hội đóng vai trò quan trọng trong quá trình hòa nhập của sinh viên quốc tế khi du học Nhật: “Hiểu người Nhật dùng mạng xã hội gì, dùng như thế nào sẽ giúp sinh viên giao tiếp hiệu quả hơn, tránh những hiểu lầm văn hóa không đáng có. Đây cũng là cách để du học sinh nhanh chóng cập nhật thông tin học tập, việc làm thêm và đời sống tại Nhật Bản”.
Ở góc độ khác, một giảng viên Cao đẳng Dược Sài Gòn cho rằng việc sử dụng mạng xã hội đúng cách còn giúp du học sinh cân bằng tâm lý: “Mạng xã hội là công cụ kết nối, nhưng cũng cần sử dụng có chừng mực. Du học sinh Nhật nên ưu tiên các nền tảng phổ biến tại Nhật như LINE hay Twitter để giao tiếp, đồng thời tránh phụ thuộc quá mức để đảm bảo sức khỏe tinh thần”.
Từ LINE, Twitter đến Instagram hay các nền tảng nội địa, mỗi mạng xã hội đều phản ánh rõ nét văn hóa giao tiếp của người Nhật: kín đáo, tôn trọng riêng tư và đề cao sự tiện lợi. Với những ai đang chuẩn bị du học Nhật, việc hiểu và sử dụng đúng mạng xã hội không chỉ giúp học tập hiệu quả mà còn mở rộng mối quan hệ, hòa nhập nhanh với xã hội Nhật Bản.
